Neiker hiru ikerketa ekimen abiaraziko ditu, behi paratuberkulosiaren goiztiar detekzioan eta jaiotzetik iraunkorrak diren animalien hautaketan, hazkuntza motelako oiloen ongizatea hobetzeko ingurumen adierazle berrien bidez eta adimen artifiziala aplikatzeko helburua klima aldaketaren eragina esne behien produktibitatean minimizatzea.
Ohar batean, Eusko Jaurlaritzak zehaztu du hiru proposamen hauek Zientzia eta Berrikuntza Ministerioaren "Ezagutzaren Sorkuntza-Proiektuak INIA-CCAA" deialdian aukeratu direla, elikadura sektorearen erronka handiei erantzuteko proiektuak babesteko helburua duena.
Digitalizazioaren bidez, etengabeko monitorizazioa sentsorekin eta datu bolumen handien analisi aurreratua erabiliz, zentroak ustiapenetan sortutako informazioa eguneroko kudeaketan aplikatzeko ezagutzan bihurtzen duten tresnak garatzen ari da, abeltzaintza iraunkorrago, eraginkorrago eta lehiakorrago bat sustatuz.
Neikerreko zientzia zuzendaria den Joseba Garridok azpimarratu du "Espainiako ikerketa lehiakorren deialdietako batean hiru proiektu lortzeak zentroaren gaitasuna erakusten duela abeltzaintza ikerketaren aurrerapenaren aurrean kokatzeko eta ezagutza zientifikoa irtenbide berritzaileetan bihurtzeko, ekonomia sektore estrategikoenetako baten".
"Proiektu hauek gure apustua islatzen dute sektore abeltzaintzako eragin errealarekin ikerketa batean, gaixotasunen prebentzioa, animalien ongizatea hobetzea, ingurumen eragina murriztea eta produktibitate eraginkortasuna handitzea bezalako erronka garrantzitsuak jorratuz. Kostuen hazkunde eta marjinen estutze testuinguru batean, berrikuntza tresna funtsezkoa da ustiapenen errentagarritasuna eta iraunkortasuna indartzeko", gehitu du.
Abelzain iraunkorragoa
"EARLY-PTB" proiektua, Neikerreko Animalien Zientzia Sailaren doktore Marta Alonsok eta Serisako Animalien Bioteknologia Zentroak gidatuta, behi paratuberkulosiaren goiztiar detekzioa hobetzea eta patologia honi aurre egiteko iraupen natural handiagoa duten animalien hautaketan aurrera egitea du helburu.
Bere helburua da veterinarioei eta abeltzaintza sektoreko profesionalei Mycobacterium avium subsp. paratuberculosis (MAP) infekzioaren aurrean erresistentzia handiagoa duten animalien identifikazioa errazten duten tresnak eskura jartzea, fase oso goiztiarretatik hasita, bai kutsatutako animalien bai.
506.250 euroko finantzaketa batekin, hiru urteko epean, ekimenak diagnostiko metodo berriak "omika" analisiekin konbinatuko ditu, aldi berean mila markatzaile biologiko ikertzeko gai izango direnak infekzioaren detekzioa aurreratzeko.
Edinburgoko Unibertsitatearekin lankidetzan, proiektuak ere ikertuko ditu jaiotzetik hasi eta behi iraunkorragoak hautatzeko aukera ematen duten markatzaile genetiko eta epigenetiko berriak. Emaitza hauek hobetze genetikoaren entitateetara transferitu ahal izango dira, bai nazionalak bai nazioartekoak. Halaber, azkar eta merke den proba genetiko bat balidatuko da, sektoreari abere iraunkorragoen hazkuntza errazteko.
Alonsoren arabera, "plana esne behien osasunaren erronkarik nagusietako bat aurre egiten du, diagnostikatzea zaila den gaixotasun bat lehen faseetan detektatzea eta bere eragina murriztea abeltzaintza ustiategietan, urtean 364 milioi euro baino gehiago galduz, EBn bakarrik".
Gainera, "MAP eta gizakien hesteetako gaixotasun inflamatorioen arteko lotura posibleak osasun publikoaren dimentsio garrantzitsua gehitzen du, veterinario sektoretik haratago eragin potentziala handituz" azpimarratu du.
Esne produktibitatea
363.750 euroko aurrekontuarekin, taldea ustiategien instalazioetako parametro ingurumenak denbora errealean biltzeko, esne produkzioari buruzko datuekin batera, helburuarekin aurreikuspen modeloak eraikitzeko gai izango direnak, tenperatura estresaren episodioen aurreikuspena eta ingurumen baldintzek produktibitatean duten eragina kuantifikatzea.
Modelo hauek Neikerrek denbora errealean datuen analisiaren bidez abeltzaintza kudeaketa hobetzeko sortutako kABE plataforma digitalean sartuko dira.
Merino adierazi du proiektua bi elementu garrantzitsuz nabarmentzen dela. Alde batetik, taldeen osagarritasuna, ikuspegi multidiziplinar argi batekin, Vigo Unibertsitatearen parte-hartzea duela, informatikako zientzietan espezializatua, Neikerrek ikuspegi agronomikoa eta ingurumenekoa ekartzen duela.
Bestetik, kABE plataforma indartuko du eta inteligentzia operatiboz hornituko du, Euskadiko eta Galiziako baserrietan denbora errealean bildutako datuekin modeloak integratuz, "Espainiako iparraldeko esne ustiategien aniztasunaren ikuspegi osoa" izateko aukera emango duena.
Oilaskoen ongizatea
Hirugarren proiektua, "SloWelAir", Neikerreko Animalia Zientzien Sailaren ikertzaile Xavier Averósen zuzendaritzapean, baserrietako baldintzak osasunarekin, ongizatearekin eta hazkunde motelako oilaskoen produktibitatearekin lotzen dituzten iragarle ingurumen berri bat diseinatzen zentratu egingo da, hazteko fasean zein sakrifizio unean.
83.760 euroko diru-laguntza batekin hiru urterako, lanak ekoizpen ziklo osoen zehar nabeen ingurumen baldintzen jarraipena etengabea egingo du. Erregistro hauek osasun, ongizate eta emaitza produktiboen adierazleekin gurutzatuko dira animalietan eragin handiena duten ingurumen aldagaiak zein diren zehazteko.
Elementu berritzaile gisa, "SloWelAir" datuen analisi aurreratuak erabiliko ditu arriskuen egoerak aurreikusteko eta ustiategien baldintzen kudeaketa egokiagoa errazteko gai diren iragarle ingurumenak sortzeko.
"Inguru-baldintzen jarraipen etengabeetan oinarritutako iragarle ingurumenak identifikatzeko espero dugu --bost minuturo datu bat--, hegaztien ingurumen-ongizate eta produktibitatearen arteko interakzioen natura dinamikoa hobeto harrapatu eta islatzeko aukera emango dutenak, orain arte izan ditugun ingurumen parametroen puntuala neurtzearekin alderatuta", azaldu du Averósek.
Era berean, ikerketak "animalien kudeaketa eta maneioko erabakiak hartzeko aukera emango du, ekoizpen nabeen ingurumenaren kontrol hobea lortzeko, gasen kontzentrazio altuen eta tenperatura estresaren ondoriozko arazo potentzialak aurreikusteko, eta horrek oilaskoen ongizate eta produktibitate eraginkortasunaren hobetze eraginkorra ekarriko duela" adierazi du.
Neiker, Basque Research & Technology Alliance (BRTA) barne, irtenbide berritzaileak garatzeko espezializatuta dagoen teknologia-zentro bat da elikadura eta baso sektoreetan.
Bere estrategiaren lerroetan 4.0 nekazaritzaren bultzada, ustiapenetako iraunkortasuna eta lehiakortasuna indartzea, nekazaritzan eta abeltzaintzan klima larrialdiaren ondorioak arintzeko alternatibak bilatzea eta bioekonomia sustatzea agertzen dira.