EAJk eta EH Bilduk "euskal nazioa" eta "bere etorkizuna libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidea" aldarrikatuko dute, "behin eta berriz muga juridikoen, interpretazio politikoen edo Estatu arrazoien menpe egon gabe", datorren igandean Bergaran (Gipuzkoa) egingo duten ekitaldi politiko batean. Ekitaldiak 1876ko foruen abolizioaren 150. urteurrena eta Alkateen Mugimenduaren 50. urteurrena ospatzeko balioko du.
Bi efemeride horien harira, bi alderdiek "2026ko uztailaren 19ko adierazpen bateratua" sinatu dute, non "oroimenak eta etorkizunak Bergaran bat egiten duten". Gipuzkoako herriak EAJko eta EH Bilduko kargu instituzional eta alkate ugari bilduko ditu. Ekitaldian, Euskadik Estatuarekin "harreman bilateral bat" estatus berri batean zehaztea eta bi aldeak "bi subjektu politiko" gisa aitortzea eskatuko dute.
Dokumentuak gogoratzen du 1876ko uztailaren 21ean Espainiako Gorteek "Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru-erregimenari amaiera eman ziotela". Gaineratzen du, hala ere, lehenago, 1841eko Lege Paktuak "Nafarroako Erresumako erakundeak eta gaitasun politikoak larriki murriztu zituela, eta Ipar Euskal Herriko lurraldeek ere beren eskubide historikoak galdu zituztela Frantziako Iraultzaren ondorioz".
Testuak azpimarratzen du "erabaki horiek ez zirela euskal herritarren borondatearen fruitu izan", baizik eta "Espainiatik eta Frantziatik inposatutakoak", eta "ordenamendu politiko propioa, autogobernu-gaitasuna eta Euskal Herriak mendeetan zehar garatuz joan zen erakundeak hautsi zituztela".
Adierazpenaren arabera, "euskal foru-tradizioak bere garaia gainditzen zuen intuizio bat zuen: pertsonaren duintasuna boterearen aurretik jartzen zuen. Euskal herritar guztiak hidalgos izendatzen zituen kultura politiko hark, gaurko begiekin ikusita kontraesanak izan arren, berdintasunerako eta herri-partaidetzarako bidea ireki zuen hemen, Europako beste leku batzuetan hasi baino lehen".
Bergarako adierazpenak dioenez, "Foruak herri honek mendeetan zehar bere burua gobernatzeko garatu zuen gaitasun politikoaren adierazpena ziren; udaletxeetan eta Batzar Nagusietan errotutako kultura demokratiko bat, herri-borondatea erakunde bihurtzen zuena eta euskal lurraldeen identitate politikoari forma ematen ziona".
Ildo beretik, azpimarratu du "botere eta herri askatasun tradizio hori izan zela gure erakunde historikoen oinarria. Gure aurrekoek bazekiten askatasun politikoa eta gizarte kohesioa ezin direla banandu. Horregatik, herri partaidetza, auzolana eta elkartasuna uztartzen zituzten erakundeak eraiki zituzten".
EAJ eta EH Bilduren arabera, "herri botere eta berdintasun legatu honek erakutsi zuen autogobernua ez dela berez helburu bat, baizik eta herritarren ongizatearen eta askatasunaren zerbitzura dagoen tresna bat".
Testuak dioenez, "foruen abolizioak Euskal Herriak historian zehar mantendu zuen subjektu politiko gisa zuen identitatearen haustura ekarri zuen, herri honek bere burua gobernatzeko zuen eskubidearen ukapena ekarri zuen. Foruak suntsitu zituzten, baina ez zuten herri hau desegin, ez zuten bere hizkuntza ezabatu, ez zuten bere oroimena itzali, ez zuten bere izateko borondatea hautsi. Horregatik gaude gaur hemen".
ALKATETZEN MUGIMENDUA
Adierazpenak gogoratzen du 1976ko uztailaren 21ean, "herri hau frankismoaren ilunpetik ateratzen ari zenean, euskal udal ordezkariak Bergaran bildu zirela foruen abolizioaren mendeurrena ospatzeko eta etorkizunari begiratzeko".
"Garai hartako alkate eta zinegotziek argi adierazi zuten Euskal Herriaren eskubide politikoak ez zirela iraungi. Euskal Herriak bere identitateari, historiari eta etorkizunari buruz erabakitzeko eskubidea zuela baieztatu zuten. Eta argi aldarrikatu zituzten udal demokraziaren tradizioa, foru askatasunen ondarea eta autogobernuaren beharra. Gaur adierazpen bera egiten dugu. Euskal Herria nazio bat da, bere hizkuntza, bere kultura, bere identitate historikoa eta bere borondate kolektiboa ditu", azpimarratu dute EAJk eta EH Bilduk.
Horrela, azpimarratu dute "Europa osoko herrien artean identitate propioa duen komunitate politiko bat" dela eta "bere herritarren borondatea dela bere zilegitasun demokratikoaren iturria".
Testuinguru honetan, Bergarako ekitaldi politikoan, EAJk eta EH Bilduk azpimarratu dute "euskal nazioaren aitorpen politikoa ez dela iraganeko kontu bat, gaur egungo premia demokratiko bat baizik". "Berretsi egiten dugu euskal herritarrek beren etorkizun politikoa libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidea dutela. Eta berriro diogu herrialde baten borondate demokratikoa ezin dela, behin eta berriro, muga juridikoen, interpretazio politikoen edo Estatu arrazoien menpe egon", ohartarazi dute.
"BOTERE POLITIKO ERAGINKORRA"
Bi indarrek diote egungo erronkek, hala nola eraldaketa ekonomikoak, trantsizio energetikoak, ongizate estatuaren etorkizunak, migrazio-fenomenoek, hizkuntzaren biziberritzeak, segurtasun geopolitikoak edo Europako integrazioaren sakontzeak, "botere politiko eraginkorra" eskatzen dutela.
Egoera horretan, "herrialdeek erantzukizunak hartu behar dituztela" adierazi dute. "Gureak erantzukizunak hartzeko gaitasuna behar du. Horregatik, subiranotasunaren aldeko apustua egiten dugunean, ez ditugu soilik erakunde edo eskumen gehiago aldarrikatzen, gure herrialdearen ongizateari, kohesio sozialari eta etorkizunari buruz erabakitzeko beharrezkoak diren tresna politikoak aldarrikatzen ditugu", adierazi dute deklarazioan.
Haien ustez, "gaur egungo erronkei ezin zaie atzoko tresnekin aurre egin". "Euskal Herriaren eta Espainiako Estatuaren arteko harreman politiko berri bat beharrezkoa dela uste dugu, bilateralitatean, elkarrekiko errespetuan eta bi subjektu politikoen aitorpenean oinarritua", azpimarratu dute.
EAJk eta EH Bilduk zehaztu dute harreman horrek "euskal herritarren borondate demokratikoa errespetatuko duen estatus juridiko-politiko berri batean gauzatu" behar duela. "Euskal nazioaren aitorpen politikoa behar dugu eta gure autogobernua egungo erronken pare jarriko duen botere politiko funts bat behar dugu", aldarrikatu dute.
Adierazpenak zehazten du ez dutela "iragana berreskuratu" nahi, baizik eta "iraganetik datorren askatasun-nahia etorkizunera eraman". "Foruetan jasotako autogobernu-espiritua, egungo garaietara egokitua, gaur egun nazio gisa behar ditugun tresna politikoetan islatu nahi dugu, ez nostalgiaz, baizik eta erantzukizunez; ez konfrontazio-nahiagatik, baizik eta euskal herritarren ongizatea, kohesio soziala eta herrialde honen etorkizuna bermatzeko helburuarekin", dio testuak.
Horregatik, Bergarako Alkateen Mugimenduaren 50. urteurrenean eta Foruen abolizioaren 150. urteurrenean, EAJk eta EH Bilduk "berritu" egiten dute euskal herriaren "memoriarekin", bere autogobernuaren aurrerapenarekin eta bere "nazio-izaeraren" aitorpenarekin duten konpromisoa.
Azaldu dutenez, "Euskal Herriaren aldeko konpromisoa da, non euskal herritarrek beren etorkizuna libreki erabaki ahal izango duten. "Gure foruak duela 150 urte abolitu zituzten. Duela 50 urte, Bergaran askatasunaren aldarria berritu zen. Gaur, belaunaldi berri baten aurrean, bidea jarraitzea dagokigu, konfiantzaz, demokrazia defendatuz. Eta herri honek bere historian zehar erakutsi duen duintasun berarekin. Gora Euskadi Askatuta! (Gora Euskadi aske!)", amaitzen du adierazpenak.