Euskal Herriko Justizia eta Giza Eskubideen sailburu María Jesús San José-k gradu progresioen eta kondena malguntzearen legezkotasun osoa aldarrikatzen du, ETAko presoen gainean 100.2 artikulu penitentzarioaren bidez ematen ari direnak. "Ojalá dolorra eta sufrimendua saihestu ahal izango bagenu, baina, noski, ez dugu legea urratuz egin dezakegunik", adierazi du.
Euskal kartzeletan 107 preso daude antolakuntzatik, eta %90 inguruk "Estatuaren Zuzenbidearen arauak aplikatzeko" eskaerak aurkeztu dituzte, "duela urte batzuetatik borrokan ari zirenak". Errealitate honen aurrean, "gizartea kontzientziatu behar dela" dio, azkenean, presoek kartzelatik irtengo dutela eta helburua "sartu ziren baino hobe irtetea" izan behar dela.
Europa Press-ekin egindako elkarrizketa batean, San José-k "berreskuratzea konstituzioaren agindua dela eta, beraz, zuzenbide penalean oinarrizko printzipio bat" dela azpimarratzen du, eta "impunitate edo ahaztura ez dela esan nahi, baizik eta legearen arabera kondena betetzea, egitatearen ardura hartzea, kontrol judiziala izatea eta errepikapena saihesteko orientazioa izatea" argitzen du.
Gainera, "kondena betetzen ari direnak irtengo direla, kalean egongo direla, gizartean sartuko direla eta desiragarria dela sartu ziren baino hobe sartzea, ahal bada, guztiz berreskuratuak" ez ahaztea gogorarazten du.
ETAko barnekoen gradu progresioen eta 100.2 aplikatzearen inguruan biktimen elkarte batzuen iritzi txarrari dagokionez, "fraudulentzat" jotzen dutenak, "biktimen sentitzen duten minaren truke ez dagoela zigorrik" jakitun dela onartzen du. Horregatik, Eusko Jaurlaritzak "bereziki zorrotza" izan behar du hartzen dituen erabaki guztietan. "Ojalá dolorra eta sufrimendua saihestu ahal izango bagenu, baina ez dugu legea urratuz egin dezakegunik, izan ere, hori da zehazki estatuko zuzenbidearen aldetik indarkeria erabili zutenetatik bereizten gaituena" berretsi du.
Edonola ere, bere departamentuko konpromisoa "biktimak laguntzea eta entzutea" dela azpimarratzen du, "ez daudela bakarrik ulertzeko" bide honetan "egia, justizia, konponketa eta haien duintasunaren aitortza" lortzeko tresna guztiak jartzen dizkietela.
Justizia arduradunak azpimarratzen du "zigor arloan hartutako erabakiak ez direla arin hartzen" eta "Estatuaren legearen garaipen bat dela ETAko presoek eragindako kaltea onartu eta zigorraren lege horretan onartzea" dio.
Barnekoen zintzotasuna eta 100.2 artikuluaren erabilera
Zenbait presoen penitentzia falta posibleari buruz, azaltzen du "teknika taldeek beren txostenetan, ebaluazioetan, barnekoaren bilakaeraren eta bere ekintzen artean koherentzia egon behar dela kontuan hartzen dutela, egiten duena eta esaten duena artean". Gehitzen du "fraudea dagoela pentsatuko bagenu, irabaziak bilatzen direla pentsatuko bagenu, ez litzateke inolako aurrerapenik eta 100.2 aplikaziorik emango".
Azaltzen du "maila aurrerapen bat edo 100.2ra sartzen denak eta lanera ateratzen denak edo boluntariotza jarduera bat egiten duenak, bere tratamendu programak hala gomendatzen badu, bere zigorrari eusten diola eta ez dagoela askatasunean". Lerro honetan, azpimarratzen du bere helburua dela "ETAko presoek, kartzelatik ateratzen direnean, sartu ziren pertsona berberak ez izatea, iraganeko diskurtsoak ez iraun dezatela, eragindako kaltea barneratzeko gai izatea eta ez zutela egin behar izan esatea".
PPren kritikoei erantzuna eta legearen aplikazioa
Partido Popularren kritikoei aurre eginez, gogorarazten du "Espainiako Gobernuan egon zen bitartean, Aznar presidentearekin buru, 1996 eta 1999 bitartean 200 preso baino ez zirela hurbildu Euskadiko kartzeletara". Halaber, adierazten du "4 urtean 30 aurrerapen izan zirela hirugarren mailan, askapenak izan zirela eta guztia ETAk hiltzen, extortsionatzen, bahitzen zuen testuinguru batean".
Era berean, Aznarren presidente gisa hartu zuen lehen erabakietako bat Terra Iureko terroristen indultua izan zela azpimarratzen du, terrorismoagatik delituak betetzen ari zirenak. Bere iritziz, "erabaki hauek indarrean zegoen lege markoan hartu ziren, existitzen zen zigorraren legediaren arabera, orain gertatzen den bezala. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zait bakoitzak bere iragana gogoratzea, bere etxean begiratzea, legea betetzen ari garenak eta Euskadin elkarbizitza berreskuratzeko helburu bakarrarekin lan egiten dugunoi akusazioak jaurtitu aurretik".
Kontseilariak ukatu egiten du Pedro Sánchez-en Exekutiboaren eta EH Bildu-ren artean ETAko presoen askatzea sustatzeko akordiorik dagoenik, PP-k dioen bezala. "Ez dago inolako pribilegiorik, ez dago inolako eskubide automatikorik. Pertsona barruan dagoenak legean ezarritako baldintza legalak edo helburuak betetzen ez baditu, eboluzio egiaztatua ez badu, egindako gertakariaren ardura ez badu hartzen, berriz ere egitearen arriskua ez badu, eta ardurak betetzen ez baditu, ez da inolako baimenik ematen, ez da inolako sailkapen aldaketarik ematen eta ez da inolako gradu aurrerapenik ematen", dio.
100.2 artikuluari dagokionez, San José-k "kasuz kasu aplikatzen den tresna legal indibidualizatua" dela gogorarazten du, teknika txostenen eta oso zehaztutako ingurunearen arabera. "Talde teknikoek kasu bakoitza osorik aztertzen dute, helburu objektiboen betetzean, eboluzio pertsonalean, arduraren onarpenan, berriz ere egitearen arriskuan eta berriz integratzeko aukeretan oinarrituta", zehazten du. "Profesionalak dira eta, halako galdera bat planteatzen dutenean, eboluzio hori egiaztatuta dagoelako da".
Horregatik, Eusko Jaurlaritza "legea zorrotz betetzen ari dela, erabakiak motibatuta daudela eta kontrol judizialaren mende daudela" dio. "Epaitegiek irauli edo ez baimentzeko kasuetan, ez da Administrazioak inolako irregularitaterik edo ilegalitaterik egin duelako, baizik eta lege indarrean dagoen markoan desadostasun tekniko edo juridiko baten aurrean gaudela", zehazten du.
Hirugarren graduen inguruan, "igaro den denbora eta egiaztatuta dagoen eboluzioa" baloratzen dela azaltzen du. "Hori ez da inolako diskrezionalitaterik edo inolako arbitrarietaterik, izan ere, bakoitzak, Administrazioa eta kasu honetan kontrol judiziala, non jarri fokua eta zein den bere balorazioa eta zein den bere ponderazioa erabakitzen dute", dio. "ETAko barruko talde txiki bat dago, berau integrazio ibilbide honetara etortzea ukatzen duena eta zigorrak betetzean espetxetik irtengo dena, baina "absolutuki ezer aldatu gabe eta bere integrazioari laguntzen dion tratamendurik egin gabe".
Trantsizioan desagertuak eta sekretu ofizialak
Azkenik, San José PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza-ren hitzak babesten ditu, 50. urteurrenean ETA politikomilitarreko exdirigentearen Eduardo Moreno Bergareche, 'Pertur', desagerpenaren inguruan, Estatuari "eskatuz, egin dezala bere esku dagoena desagertu zirenak aurkitzeko, eta jakin dezakeen pertsona oro, beldurra gainditu eta hitz egin dezala".
“Oinarrizko pausoa” dela uste du ofizialtasun sekretuen legearen erreforma. Bere iritziz, "iragana ikusteko gai izan behar dugu, nahiz eta oso zikina eta mingarria izan, eta, benetan sinesten badugu, ez dugula sendatu arte, ez dugula elkarbizitza sendo eta sendoa ehuntzeko gai izango, ez dut ulertzen zergatik jarraitu dokumentazio bat ezkutatzen, Pertur-en, Lasa eta Zabala-ren edo Bahía de Pasaia-ko biktimen familien artean hainbeste ekarpen egin dezakeena".